حلقه مفقوده و کار گروهی

 

از مهمترین ارکان شخصیتی افراد حسن مدیریت و ایجاد هماهنگی بین نیروها و اعمال فردی و اجتماعی است.

چرا که استعداد و پشتکار بدون حضور، و اعمال برنامه معین و مشخص به نتیجه می‌رسد و برنامه بدون داشتن مدیریت راهبردی صحیح، پویا و منسجم هرگز منجر به دستیابی به هدف نخواهد شد.

این مساله چنان مهم و اساسی است که در کشوهای پیشرفته و صاحب نظام آموزش و پرورش علمی‌و اصولی، یک از اهداف اصلی تعلیم و تربیت کودکان، ساختن و پروش حسن مدیریت در کودکان است. برای نیل به این هدف با کارکردن و تحقیق مدرن، کاملترین، آسانترین و در عین حال کاربردی ترین راه را که همانا مدیریت عملی است آموزش داده می‌شوند.

در این نظام‌ها، کودکان و نوجوانان دانش آموز در هر کلاس به گروه‌های چند نفری تقسیم و هر هفته از هر گروه کاری پژوهشی (علمی‌یا عملی) خواسته می‌شود. البته کار گروهی نیاز به همکاری افراد گروه دارد تا به نتیجه مطلوب برسد. هر هفته ریاست و مدیریت گروه به شخصی سپرده می‌شود و دیگران موظف به اجرای راهکارها و پیشنهادهای وی هستند و بدین ترتیب هر عضو گروه هر چند هفته یکبار مدیریت گروه را تجربه می‌کند و تاثیر پرورش این روحیه در این کشورها در آینده غیر قابل انکار است.


یکی دیگر از برنامه‌های نظامهای آموزشی پیشرفته، وادار کردن دانش آموزان به انجام ورزش‌های گروهی، علاوه بر ورزش مورد علاقه افراد است تا روحیه همکاری در آنها هر چه بیشتر پرورش یابد.

اکثر متفکران و جامعه شناسان دنیا علت اصلی عدم موفقیت کشورهای جهان سوم را، ضعف مدیریت و برنامه ریزی، عدم انسجام در کارکرد نیروها و به طبع آن اتلاف انرژی و نیرو، چند صدای بودن جوامع کاری و نظایر آن می‌دانند.

کمبود مدیریت صحیح را از دو نظر می‌توان مورد بررسی قرار داد:
۱- از دیدگاه فردی و شخصیتی افراد تشکیل دهنده جامعه
۲- نقص قوانین و مقررات مربوطه

از دیدگاه فردی مطمئنا یکی از دلایل این نقیصه در جامعه ما، می‌تواند به شخصیت و تربیت افراد برگردد. در کشورهای مثل ایران با فرهنگ خاص خود، روح همکاری و هماهنگی بین افراد بسیار ضعیف می‌نماید و افراد ناخود آگاه تحمل بکار بستن دستورات و برنامه‌های مدیران ارشدتر از خود را (در حالیکه به نظر آنها نادرست است) ندارند و هنوز پس از گذشت سال‌های طولانی از شروع رشد و تمدن نوین و مدرنیزه شدن نسبی کشورمان نتوانسته ایم حس همکاری و همدلی بالایی را در کالبد جامعه مان جا بیاندازیم.

برای اثبات موضع اخیر می‌توان به عدم موفقیت کشورمان در ورزش‌های تیمی‌و گروهی اشاره کرد. با کمترین اطلاع از اوضاع ورزشی کشورمان خواهیم دید که موفقیت ما در ورزش‌های فردی مثل کشتی و وزنه برداری بارها بیشتر از ورزش‌های گروهی نظیر فوتبال و والیبال می‌باشد.

جامعه ما با کمبود افرادی مواجه است که بتوانند واحد و مجموعه ای را که در اختیار دارند به نحو مطلوب مدیریت کنند و اگر افراد مذکور تحصیل کرده و متخصص باشند فاجعه عظیم تر است. این گفته بدان معنا نیست که ما فقط مدیران کلان کم داریم بلکه وقتی از مدیریت صحبت می‌شود هر فردی که در یک گروه دو نفره مسؤول اجرای عملی است مدیر محسوب می‌شود.

 

چگونه به کار گروهی عادت کنیم؟ 
دنیای امروز دنیای تشکیل تیم‌های کاری است و اگر در هر موسسه یا سازمان افراد موفق به کار گروهی نشوند، شرکت و سازمان، یکی از کلید‌های مهم موفقیت را از دست داده است.

دوران کنونی، دوران تخصص‌های متفاوت است. امروز دیگر یک نفر تنها به صرف این که در یک رشته تخصص یا حتی فوق تخصص دارد نمی‌تواند در فعالیت‌های مختلف آموزشی، تجاری، اقتصادی، درمانی و… موفق باشد. به عبارت دیگر، دنیای امروز دنیای تشکیل تیم‌های کاری است و اگر در هر موسسه یا سازمان افراد موفق به کار گروهی نشوند، شرکت و سازمان، یکی از کلید‌های مهم موفقیت را از دست داده است.

چند مثال!
• یک اتوبوس به دره سقوط می‌کند. ۲ تیم نجات دست به کار می‌شوند، یکی از واحد آتش نشانی و دیگری پلیس راه. به محض ورود، هر کدام از دو تیم برای اقدام به عملیات نجات با یکدیگر کشمکش می‌کنند. پرسش این است که چرا در حالی که مسافران اتوبوس در شرایط ناگواری به سر می‌برند، این دو گروه جر و بحث می‌کنند؟

• گروهی از محققان قرار است روی طرحی کار کنند. بعضی از اعضا نتایج مطالعات و تحقیقات خود را از دیگران پنهان می‌کند تا در شرایط مناسب هرگونه موفقیتی را تنها به نام خود ثبت کند. عده ای کنار می‌نشینند و منتظر می‌مانند تا دیگران کار را انجام دهند و تنها به مطرح شدن نام خود در فهرست محققان می‌اندیشند. نتیجه پژوهش چیزی جز یک سری اوراق پراکنده کم ارزش نیست. گروه محققان به ارایه آمار کاری بسنده می‌کنند. تیم پس از مدت کوتاهی متلاشی می‌شود. چرا این محققان به رغم مراتب بالای علمی‌نمی‌توانند با هم همکاری خوبی داشته باشند؟

• چند جوان برای انجام یک فعالیت اقتصادی با یکدیگر دست به کار شده اند. اما مدت‌ها پس از تشکیل تیم، هنوز پیشرفت خوبی حاصل نشده است. هریک از اعضا ساز خودش را می‌زند و هر کس تنها به سود شخصی خود می‌اندیشد. تیم تجاری سرانجام با ضررهای مالی زیادی ورشکست می‌شود. چرا؟

این‌ها نمونه‌هایی از نتایج فاجعه آمیز عدم همکاری حرفه ای است که شما می‌توانید امثال آن را در گوشه و کنار بیابید.

دو دو تا بیشتر از چهارتا
شما در هر سازمان، موسسه یا شرکتی که شاغل باشید عضوی از یک تیم کاری هستید که دیگر اعضای آن را مدیران، معاونان و دیگر همکارانتان تشکیل می‌دهند. حتی می‌توان خانواده را تیمی‌دانست که در آن پدر، مادر و فرزندان در کنار هم برای ایجاد محیطی گرم و صمیمی‌و برای کسب موفقیت‌های اجتماعی، اقتصادی و… تلاش می‌کنند. این دیدگاهی است که امروزه کارشناسان امور اجتماعی و اقتصادی به آن توجه دارند. به این معنی که فعالیت‌های شما در قالب تیم و در کنار دیگر اعضای یک مجموعه معنا و ارزش پیدا می‌کند. رفتارهای فردی و تکروی در این دیدگاه مورد نقد و انتقاد قرار می‌گیرند، زیرا به گفته محسن برزگر خلیلی الان در دنیا بحث تخصص مطرح نیست. افراد معمولا در یک زمینه خاص تخصص دارند و اگر بخواهند موفق باشند باید در یک گروه و یک تیم و کنار یکدیگر قرار گیرند تا با مشارکت یکدیگر بتوانند به نتیجه قابل قبولی برسند.

تربیت دوران کودکی و تکالیف درسی در مدارس ما به گونه ای است که رفتارهای فردی را تقویت می‌کنند. کودکان ما می‌آموزند برای بهترین بودن با یکدیگر رقابت کنند. تکالیف درسی و بازخوردهای دوران مدرسه اغلب به گونه ای نیست که کار تیمی‌و گروهی را در دانش آموزان تقویت کند و آن طور که مدیر شبکه ارزش آفرینان خلاق می‌گوید: آنچه ما در سازمان‌ها می‌بینیم این است که افراد بلد نیستند کار تیمی‌انجام دهند و لذا سازمان با مشکلات زیادی رو به روست.

تجربیات ناخوشایندی که اغلب به دلیل ناآشنایی با فوت و فن کار تیمی‌گریبانگیر افراد شده است، مسوولیت نپذیرفتن برخی از اعضا، مشکلاتی که در زمینه تصمیم گیری رخ می‌دهد، صرف زمان زیاد برای انجام تصمیمات، سنبل کاری‌ها و فرار از انجام وظایف و آنچه برزگر از آن به عنوان سواری مجانی یاد می‌کند، عواملی است که افراد را از انجام کار تیمی‌گریزان می‌کند. فراموش نکنید که همیشه خرد جمعی بهتر از فرد کار می‌کند.
خلاقیت، مواجهه مثبت با تغییراتی که روز به روز در دنیا ایجاد می‌شود، هم افزایی مثبت که از دیدگاه برزگر به این معنی است که دیگر دو دو تا چهارتا نمی‌شود و می‌توان بهره بیشتری از کار برد، از مزایایی است که کار گروهی و تیمی‌را مورد توجه و در اولویت قرار داده است.

تشکیل یک تیم کاری به معنای ایجاد فرهنگی است که در آن همکاری ارزش پیدا می‌کند. در یک تیم کاری، افراد به این باور می‌رسند که افکار، برنامه‌ها، تصمیمات و فعالیت‌ها وقتی با همکاری انجام شوند، نتیجه بهتری به دنبال خواهند داشت. افراد در این تیم می‌فهمند و به این باور می‌رسند که هیچ یک از ما بخوبی همه ما نیست.

امروز یافتن محیط‌های کاری که نمونه موفقی از یک کار گروهی خوب باشد چندان آسان نیست. در کشور ما ساختار خانواده، مدارس، سازمان‌ها و موسسات و حتی مشغولیات و سرگرمی‌های ما بر محور برنده بودن، بهترین بودن و در راس قرار گرفتن و به طور کلی موفقیت‌های فردی استوار است. کارگران، کارمندان و به طور کلی همه افراد بندرت در محیط‌هایی پرورش می‌یابند که در آن بر کار تیمی‌تاکید شود و گروه اهمیت بیشتری داشته باشد.

سازمان‌ها افراد را بر اساس عقاید، پیشینه و تجربه ارزشگذاری می‌کنند. ما برای رسیدن به این نقطه که کار تیمی‌برایمان ارزشمند باشد و در اولویت قرار گیرد، فاصله زیادی را باید بپیماییم. با این حال شناخت آفت‌های کار تیمی‌و روش‌های مقابله با آن می‌تواند بسیاری از موانع را برطرف سازد. همچنین با مشارکت و ارزش دهی به کار گروهی می‌توانید در یک گروه کوچک شاغل باشید یا در یک سازمان عریض و طویل فضایی ایجاد کنید که همه با یکدیگر همکاری کنند.

اعتماد، کلید کار گروهی
شما به عنوان یکی از اعضای گروه برای چند لحظه روی رفتار خود فکر کنید. آیا می‌توانید به راحتی از همکارتان برای انجام کارها کمک بخواهید؟
چقدر به آنها در انجام وظایفشان کمک می‌کنید؟
چقدر تلاش می‌کنید ناتوانی‌ها و لغزش‌های کاری خود را پنهان کنید؟
چنین رفتاری نشانه وجود عدم اطمینان و اعتماد بین اعضای تیم است. تیم‌های بی اعتماد، انرژی و وقت هنگفتی را صرف مدیریت رفتارها و تعامل‌های درون گروهی می‌کنند.
از نشست‌های تیمی‌می‌هراسند و حاضر نیستند خطرهای یاری خواهی از دیگران یا کمک رسانی به آنها را بپذیرند. در نتیجه، روحیه اعضا برای فعالیت تیمی‌کاهش یافته و جابه جایی نیروی کار به طور ناخواسته زیاد اتفاق می‌افتد.

اعضای تیم‌های بی اعتماد، ضعف‌ها و لغزش‌های خود را از یکدیگر پنهان می‌کنند، از یاری دادن به حوزه‌های بیرون از مسوولیت خود اکراه دارند، بدون تلاش برای شناخت درست مقصود و استعداد دیگران عجولانه قضاوت می‌کنند، از شناخت مهارت‌ها و تجربه‌های یکدیگر و بهره برداری از آنها غفلت می‌ورزند، برای هدایت رفتارهای سیاسی گونه خود وقت و انرژی تلف می‌کنند، نسبت به موقعیت دیگران حسد می‌ورزند و برای پرهیز از گردهمایی و جلسه‌های کاری بهانه می‌تراشند.

بی اعتمادی یکی از مهمترین آفت‌های کار تیمی‌است که اغلب موجب از دست رفتن تعهد گروهی می‌شود. شاید بتوان گفت کار تیمی‌بدون اعتماد متقابل بین اعضا امکان پذیر نخواهد بود. اعتماد در کار تیمی‌به معنی اطمینان خاطر اعضای تیم از این است که در گروه کسی قصد ضربه زدن به دیگری را ندارد. در چنین شرایطی اعضا احساس امنیت و راحتی می‌کنند. در نتیجه، هنگام رویارویی‌های خود حالت دفاعی نمی‌گیرند، بلکه اعضا نقطه ضعف‌های یکدیگر را پوشش می‌دهند و این ضعف‌ها باعث آسیب پذیر شدن آنها نمی‌شود. آنها براحتی از هم کمک می‌خواهند و یکدیگر را حتی بدون درخواست کمک یاری می‌رسانند.

ایجاد چنین روحیه ای در یک تیم کاری چندان آسان نیست، بویژه با توجه به این نکته که هریک از ما در پیشینه خود به گونه ای پرورش یافته ایم که تنها به موفقیت‌های فردی بیندیشیم. دست برداشتن از این عادت دیرین و نهادینه شده به خاطر خیر و صلاح تیم بسیار سخت و دشوار است؛ اما این همان راهکاری است که برای ایجاد اعتماد در میان اعضای تیم باید انجام شود.

کارشناسان روش‌های مختلفی را برای ایجاد اعتماد بین اعضای تیم ارایه می‌کنند. برای مثال گروهی پیشنهاد می‌کنند اعضای تیم در جلسه ای به چند پرسش کوتاه از زندگی شخصی خود پاسخ دهند. این کار احساس یگانگی و درک متقابل را قوت می‌بخشد و رفتارهای نادرست و غرض ورزانه را تضعیف می‌کند.
روش دیگر، آن گونه که نشریه صنعت خودرو می‌نویسد، به کارگیری بازخورد۳۶۰ درجه است. این ابزار کمی‌در اعضا احساس خطر ایجاد می‌کند؛ زیرا همتایان را وادار به داوری و قضاوت درباره یکدیگر می‌کند و فرصت انتقاد سازنده را فراهم می‌آورد. لذا برای استفاده از این روش باید حداقل باورهایی از اعتماد به دست آمده باشد.

در این میان ، نقش رهبر تیم از همه اعضا مهمتر است. او باید خطر کند و خود را در معرض انتقاد دیگران قرار دهد تا دیگران هم جرات و شرایط اعتماد آفرینی را تقویت کنند. رفتار رهبر گروه باید واقعی و صادقانه باشد، در غیر این صورت باعث تقویت رفتارهای سیاسی گونه و ریاکارانه می‌شود.

 

مراقب آفت‌ها باشید
اگر فکر می‌کنید با وجود اعتماد متقابلی که کمابیش بین اعضا وجود دارد، همچنان تیم کاری موفقی ندارید، روی تعهد کاری اعضا و مسوولیت پذیری آنها تمرکز کنید. برای ایجاد این ۲ ویژگی رهبر تیم باید به این پرسش‌ها پاسخ دهد:
آیا اهداف کار تیمی‌بدرستی برای اعضا تشریح شده است؟
آیا وظایف و مسوولیت‌ها بوضوح برای اعضا شناخته و بیان شده است؟
آیا کار تیمی‌به عنوان یک اولویت مورد توجه مدیران قرار می‌گیرد؟
آیا اعضا صادقانه تمایل به همکاری با تیم دارند و آیا به اهمیت کاری که باید انجام شود واقفند؟
آیا انتظارات اعضا برای پیشرفت مهارت‌هایشان در تیم برآورده می‌شود؟
آیا اعضای تیم مهارت و شایستگی لازم برای رسیدن به اهداف تیمی‌را دارند؟
آیا اعضای تیم در مقابل کار خود بازخوردهای مناسب دریافت می‌کنند؟
آیا سازمان اطلاعات لازم را به طور متناوب در اختیار اعضا قرار می‌دهد؟
آنها چقدر در تصمیم گیری و سیاست گذاری سازمان سهم دارند؟
آیا می‌توانند نظرات مخالف خود را براحتی و بدون ملاحظه کاری بیان کنند؟

در کار تیمی‌میزان تعهد اعضا تا اندازه ای به وضوح تصمیمات و دخالت آنها در فرآیند تصمیم گیری‌ها بستگی دارد. هنگامی‌که روحیه اعتماد در میان اعضای تیم حاکم باشد، تصمیمات به صورت واضح بیان شده و همه براحتی و با اطمینان از این که مورد آسیب دیگری قرار نمی‌گیرند، در تصمیم سازی و تصمیم گیری مشارکت می‌کنند. همچنین لازم است در جلسات دوره ای وظایف اصلی هریک از اعضا به طور صریح ذکر شود.

اعتماد متقابل و تعهد کاری از شرایط لازم برای موفقیت کار تیمی‌محسوب می‌شوند، اما کافی نیستند. علاوه بر این دو شما باید در قبال تعهدی که دارید مسوولیت پذیر و پاسخگو باشید. به این معنی که از انتقاد همکاران خود درباره عملکردهای غیرصحیح و زیانبار برای تیم ناراحت نشوید. به همکارانتان اعتماد کنید و مطمئن باشید نیت دیگران از بازخواست شما تنها موفقیت کار تیم است نه تخریب شخصیت و آسیب زدن به حیثیت کاری شما. طبیعی است به عنوان عضوی از یک تیم کاری در صورتی می‌توانید مسوولیت پذیر و پاسخگو باشید که هدف‌های تیم و وظایف خود را بخوبی بشناسید. بازخوردهای فردی رهبر گروه نسبت به نتایج اقدامات شما نیز از مواردی است که می‌تواند در ایجاد حس مسوولیت پذیری کارساز باشد. رهبر یک گروه پیش از هرچیز باید شرایطی را فراهم کند که از یک سو دیگر اعضا از او در مقابل فعالیت‌هایش مسوولیت خواهی کنند و از سوی دیگر خود نیز در برابر توضیح خواهی همتایان، پاسخگو باشد. این روش برای گروه‌هایی که به یکدیگر اعتماد کافی ندارند توصیه نمی‌شود.

شاید بتوان گفت بدترین آفتی که اعضای یک تیم به آن دچار می‌شوند، توجه هریک از اعضا به هدف‌هایی غیر از هدف‌های گروه است.

بسیاری از کسانی که در حلقه‌های تیمی‌قرار می‌گیرند، آن را پله ای برای ترقی و پیشرفت خود می‌بینند، لذا حفظ مقام، جایگاه و منافع خود را بر منافع و نتایج و اهداف تیم ترجیح می‌دهند. فضای کاری تیم در نوع گرایش شما بسیار تاثیرگذار است. در تیم‌هایی که امنیت شغلی و اعتماد متقابل کمرنگ تر است، توجه به اهداف شخصی بیشتر دیده می‌شود.
اما باید این اصل به باور اعضا تبدیل شود که کسب مقام و منزلت تیمی‌به معنای کسب منزلت فردی برای یکایک اعضای تیم است. یعنی شما و همکارانتان باید به این باور برسید که موفقیت یا شکست تیم در واقع موفقیت یا شکست شماست. به این دلیل است که می‌گوییم سهم هریک از اعضا در دستاوردهای تیمی، باید با شفافیت و صداقت پرداخت شود. نقش رهبر تیم در تقسیم قدرشناسی و پاداش به کسانی که زمینه رشد و موفقیت تیم را فراهم آورده اند، بسیار حساس و مهم است.

حرف آخر 
در دنیای امروز، کار تیمی‌روز به روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و تیم‌های کاری بیشتری تشکیل می‌شوند. تیم، مجموعه ای از افراد است که هریک مسوولیت‌های خاصی را برای رسیدن به اهداف گروه به عهده دارند. وظیفه ما و شما به عنوان عضوی از یک تیم این است که سهم خود را بهترین وجه انجام دهیم و با اعتماد به یکدیگر، تعهد، مسوولیت پذیری و توجه به اهداف، تیم تحقیقاتی، اقتصادی، فرهنگی و تجاری خود را برای رسیدن به اهداف نهایی اش به جلو برانیم.
و می‌بایست به این واقعیت جامعه مان توجه لازم را مبذول داریم که فرهیختگان و دانش آموختگان و متخصصان جامعه نباید همانند عوام منتظر فراهم شدن شرایط مطلوب باشند بلکه باید تا آنجا که می‌توانند آنرا با دست‌های خود فراهم کنند. اگر هر دانشجو از خود شروع کند و خود را درگیر کارهای گروهی کند و این ضعف به ارث رسیده از گذشتگان را نابود کند می‌توانیم امید وار باشیم که وقتی زمان مدیریت کلان این نسل فرا رسید با برنامه ریزی صحیح، شاهد شکوفایی روز افزون در زمینه‌های مختلف برای کشور عزیزمان ایران باشیم. به امید آنروز

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

انسانی؟!؟! * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.