نقشه ذهنی Mind mapping

نقشه ذهنی مجموعه ای از دیاگرام‌ها برای نمایش کلمات، ایده‌ها، فعالیت‌ها و موارد دیگر است که حول یک نقطه مرکزی یا کلمه کلیدی به طور محوری کشیده می‌شود. نقشه ذهنی برای ایجاد، تصویر کردن، ساختار دهی و طبقه بندی ایده‌ها در زمینه‌های مطالعات و تحقیق، حل مسئله و تصمیم سازی کاربرد دارد.

نقشه ذهنی

با استفاده از نقشه ذهنی می‌توان به سرعت ساختار یک موضوع را شناسایی نمود و همچنین ارتباط بین اجزای سازنده موضوع را درک کرد. استفاده از نقشه ذهنی بسیار آسان است. کافی است برای استفاده از آن یک برگ کاغذ بردارید، یک دایره یا بیضی وسط صفحه بکشید و عنوان موضوع مورد نظر را درون آن بنویسید. سپس با اضافه کردن شاخه‌های مختلف متصل به مرکز، موضوعات جانبی را اضافه نمایید. هر شاخته می‌تواند زیر شاخه‌های مختلف داشته باشد. می‌توان برای هر موضوع در هر شاخه از رنگ‌های مختلف استفاده نمود و حتی می‌توان شکل‌های مختلفی را کنار موضوعات اضافه نمود.

چطور یک نقشه ذهنی کارامد ایجاد کنیم؟
برای ایجاد نقشه ذهنی نمی‌توان گفت که قوانین مشخصی وجود ندارد که حتما باید از آنها پیروی کرد. چرا که خود فرآیند ایجاد نقشه ذهنی روندی خلاقانه برای افزایش میزان تفکر خلاقانه است. اما برای اینکه نقشه ذهنی موثرتری داشته باشید بهتر است موارد زیر را در نظر بگیرید:
۱- از وسط صفحه شروع کنید: این خصوصیت مغز است که بر مرکز صفحه تمرکز کند. به همین دلیل بهتر است که با نوشتن یک کلمه یا قراردادن یک شکل مرتبط با موضوع در میان صفحه کار خود را شروع نمایید.
۲- با موضوع جدی برخورد نکنید: اولین چیزی که به ذهنتان می‌آید را بنوسید. حتی موارد مسخره و غیر مرتبط را. ذهنتان را محدود نکیند. قرار نیست نقشه ذهنی راه حل نهایی برای موضوعی که به آن فکر می‌کنید باشد. هر آنچه که به ذهنتان می‌رسد را به موضوع مرکزی مرتبط نمایید.
۳- شاخه‌ها را گسترش دهید: برای هر موضوع که به مرکز متصل است زیر شاخه ای اضافه نمایید و شرح بسیار کوتاهی بنویسید. موضوعات مرتبط با هر شاخه را می‌توان به هر شاخه متصل نمود و نقشه را گسترش داد.
۴- سریع فکر کنید: معمولا در چنین شرایطی ذهنتان از ایده‌های مختلف پر شده و می‌خواهد که منفجر شود. به سرعت تمام ایده‌ها را تبدیل به کلمه یا تصویر یا هرآنچه که برایتان قابل درک است نمایید و آنها را روی کاغذ بیاورید.
۵- هیچ محدوده ای وجود ندارد: همانطور که قبلا هم گفتم برای ایجاد نقشه ذهنی هیچ محدودیتی وجود ندارد. از هر نوع ابزار نوشتن می‌توانید استفاده نمایید. خط‌ها و شاخه‌ها می‌توانند هر رنگی داشته باشند. از هر نوع شکلی می‌توانید استفاده نمایید.
۶- خیلی زود قضاوت نکنید: دوباره یادآوری می‌کنم هیچ محدودیتی وجود ندارد. در زمان ایجاد نقشه شما در شرایط طوفان ذهنی قراردارید پس ذهن خود را برای اینکه متوجه شوید موضوعی که نوشته اید درست است یا غلط متوقف نکنید. ممکن است مواردی بی ربطی که نوشته اید بعدا بدرد بخود باشند.
۷- متوقف نشوید: سعی کنید دستتان روی کاغذ حرکت کند. اگر چیزی به فکرتان نرسید شاخه‌های خالی بکشید و در این زمان متوجه خواهید شد که ذهنتان ایده‌های جدید را خواهد یافت. می‌توانید حتی رنگ‌ها را تغییر دهید تا ذهنتان انرژی تازه ای بگیرد و یا حتی کاغذتان را به دیوار بچسبانید تا شرایط فیزیکی جدیدی برای فکر کردن پیدا نمایید.
۸- روابط و شاخه‌ها را اضافه نمایید: گاهی ایده‌ها و موارد مربوط به آنها به سرعت به ذهنتان می‌رسد. همیشه سعی کنید ابتدا تمام موارد را به هسته مرکزی در صفحه متصل نمایید. محدودیتی برای اینکه چه موضوعی به چه شاخه ای باید متصل باشد در نظر نگیرید. سازماندهی و طبقه بندی بعدا می‌تواند انجام شود. حتی در صورت وجود اشتراک موضوعی بین شاخه‌های مختلف آنها را با یک خط به هم متصل نمایید.

رعایت کردن این موارد به شما کمک می‌کند تا بتوانید به شکل خلاقانه به پرورش ایده‌ها، افکار و هر آنچه که مد نظرتان است بپردازید.

نقشه ذهنی روی کامپیوتر:
تا امروز انگار هرکاری که به صورت دستی قابل انجام بوده به صورت کامپیوتری هم قابل انجام است. حتی شرکت لگو یک نرم افزار رایگان برای بازی‌های خود ارائه کرده که شما می‌توانید به وسیله آن با استفاده از قطعات لگو هرآنچه که می‌خواهید بسازید. نقشه ذهنی هم از این قاعده مستنثنی نیست. اگر علاقه دارید که نقشه ذهنی خود را با کامپیوتر بکشید نرم افزارهایی برای این کار وجود دارد.

اولین نرم افزار که اتفاقا رایگان هم می‌باشد برنامه FreeMind است. این برنامه که تحت زبان جاوا نوشته شده است به شما اجازه می‌دهد تا نقشه ذهنی خود را طراحی کرده، رنگ آمیزی کنید، چاپ نماید و یا حتی آن را تبدیل به صفحه وب نمایید.

برنامه دیگر ConceptDraw Mindmap است. این برنامه نسبت به FreeMind امکانات بهتری دارد و با توجه به اینکه یک ابزار تجاری است از کیفیت بهتری برخوردار است. این برنامه تمام امکانات Freemind را دارد و علاوه بر آن به شما اجازه می‌دهد تا جلسات طوفان مغزی را نیز برگزار کنید.

کاغذ بهتر است یا کامپیوتر؟
جواب این سوال به عهده خود شماست. اما با توجه به اینکه سرعت در ایجاد نقشه ذهنی یکی از فاکتورهای مهم است، شاید در اختیار داشتن کاغذ و چند مداد یا ماژیک رنگی برای ایجاد نقشه ذهنی بهتر باشد. اما در هر صورت اگر خواستید از نرم افزارها استفاده نمایید توصیه می‌شود حتما با کلید‌های میانبر برای ایجاد شاخه‌ها، زیر شاخه‌ها، تغییر فونت و رنگ آشنا شوید تا تمرکزتان برای گشتن در منوها با ماوس از بین نرود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

انسانی؟!؟! * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.